Toespraak burgemeester herdenking Sloedam

Een bijzonder moment was de aanwezigheid van drie Britse oorlogsveteranen: Geoff Roberts MBE (101), Paul Terry (101) en Ivan Staines (100). Meer dan tachtig jaar na de Tweede Wereldoorlog keerden zij naar Zeeland als eregasten bij deze herdenking. Hun aanwezigheid gaf de dag een bijzondere betekenis en bracht de geschiedenis op indrukwekkende wijze dichtbij.

Samen met honderden deelnemers aan de Mallardmars, vertegenwoordigers van de Britse, Canadese en Franse ambassades en andere belangstellenden herdachten we degenen die vochten voor onze vrijheid. Commissaris van de Koning Hugo de Jonge en burgemeester Yvonne van Mastrigt hielden tijdens de bijeenkomst ieder een toespraak, waarin zij het belang van vrijheid, democratie en het blijven doorgeven van de verhalen van oorlog en bevrijding benadrukten. De aanwezige kinderen legden na de kranslegging witte bloemen bij monument The Causeway.

Juist de ontmoeting tussen jonge generaties en veteranen die de oorlog zelf hebben meegemaakt, maakte zichtbaar hoe belangrijk het is om deze geschiedenis levend te houden

Toespraak burgemeester Yvonne van Mastrigt

Dames en heren,

Geachte vertegenwoordigers van de ambassades, commissaris van de Koning, en overige aanwezigen,

Wat fijn dat u hier bent.

Misschien kan ik dat beter formuleren als: wat bijzonder dat u hier nog steeds komt. Want de herdenkingstraditie aan de Sloedam gaat al generaties mee. Het oudste monument op deze plek, het Franse monument, werd al in 1948 onthuld. Sindsdien zijn monumenten toegevoegd en komen mensen jaar na jaar samen om de militairen te herdenken die op deze plek hun leven lieten voor onze vrijheid.

In mei 1940 was dit de enige verbinding tussen Walcheren en Zuid-Beveland. Nadat Nederland had gecapituleerd, zetten Franse militairen de strijd in Zeeland nog voort. Zij boden hier fel verzet, maar moesten uiteindelijk wijken voor de Duitse opmars.

Ruim vier jaar later werd de Sloedam opnieuw het toneel van zware gevechten. Tijdens de Slag om de Schelde trokken Canadese en later Schotse militairen over deze smalle dam richting Walcheren. Onder zwaar vijandelijk vuur vochten zij meter voor meter voor de bevrijding van Zeeland. Velen betaalden daarvoor de hoogste prijs. Dankzij hun moed en opoffering kon uiteindelijk de weg naar vrijheid worden geopend.

Tijdens de herdenkingen van 80 jaar vrijheid in 2024 en 2025 werd opnieuw benadrukt welke belangrijke rol deze plek heeft gespeeld bij zowel de bezetting als de uiteindelijke bevrijding van Walcheren. Door die aandacht, via televisie, internet, onderwijs en het filmdoek, werden ook jongere generaties bereikt. Ik hoop dat daardoor ook over 100, 150 of zelfs 200 jaar nog wordt stilgestaan bij wat hier is gebeurd. Want een groeiende afstand in tijd doet niets af aan de betekenis van deze plek. Wat hier gebeurde, heeft mede mogelijk gemaakt dat wij vandaag het leven kunnen leiden zoals wij dat doen. Dat wij in vrijheid kunnen spreken, denken, stemmen en leven. Dat is te danken aan de dappere mannen die hier, ver van huis, alles hebben gegeven. Daarom zal wat hier is gebeurd altijd betekenis houden.

Misschien is er ook nog een andere reden waarom deze herdenking vandaag nog zoveel mensen -en jonge mensen in het bijzonder- raakt. 

Jarenlang hebben generaties in Nederland vrijheid, vrede en veiligheid als vanzelfsprekend ervaren. Maar de gebeurtenissen van de afgelopen jaren hebben ons eraan herinnerd dat dit niet zo is. 

Er is oorlog, niet zo heel ver hier vandaan. We zien het dagelijks in het nieuws. Internationale verhoudingen veranderen en zekerheden waarvan we lang dachten dat ze blijvend waren, blijken scheurtjes te gaan vertonen…En dat stemt niet gerust. 

Toch laat deze ontwikkeling ook iets zien dat hoop geeft. Juist onder jongeren groeit het besef dat vrijheid niet iets is wat je bezit, maar iets waarvoor je verantwoordelijkheid draagt. 

Zo zag ik vandaag veel jongeren die deelnemen aan de Mallardmars, maar ook hier voor me zie ik een nieuwe generatie die het belangrijk vindt om hier vandaag te zijn bij de herdenking

Er zijn jongeren die zich verdiepen in geschiedenis; die actief zijn in maatschappelijke organisaties; die zich inzetten voor democratie, inclusiviteit en mensenrechten; of die kiezen voor een rol bij Defensie, de politie, de hulpdiensten of andere vormen van publieke dienstverlening. 

Het klinkt misschien bijna cynisch, maar juist de dreiging van onvrijheid maakt opnieuw zichtbaar hoe waardevol vrijheid is. Niet omdat de dreiging zelf iets goeds is, maar omdat zij ons eraan herinnert dat vrijheid kwetsbaar is. Dat vrijheid onderhoud vraagt. Dat iedere generatie haar opnieuw moet beschermen, koesteren en doorgeven. En misschien is dat wel de belangrijkste les van een plek als de Sloedam: vrijheid is nooit af. Zij vraagt om blijvende inzet, van ons allemaal.

We herdenken vandaag wat hier is gebeurd. We herdenken vandaag wat vrijheid voor ons betekent. We herdenken vandaag degenen die hun leven gaven voor onze vrijheid. Maar we herdenken ook alle slachtoffers van de strijd die hier plaatsvond: de families die verder moesten leven met een groot verlies, en de militairen in wiens hoofd de oorlog nog lang na de bevrijding voortduurde.

Laten wij voor hen straks twee minuten stilte houden.

Laten wij hen herdenken. En laten wij dankbaar zijn voor wat zij ons hebben nagelaten: onze vrijheid.