Toespraak dodenherdenking

Tijdens de Dodenherdenking op het Abdijplein heeft burgemeester Bergmann een toespraak gehouden. Deze kunt u integraal teruglezen, evenals het gedicht dat is voorgedragen door stadsdichter Anna de Bruyckere.

"Portretfoto burgemeester BergmannHier niet ver vandaan, langs de A58, bij de Sloedam staan twee monumenten. Wanneer u in de auto of de trein zit, kunt u ze zien staan.

De monumenten herinneren ons aan de twee keer dat er op die plek voor onze vrijheid is gestreden. De eerste keer was op 17 mei 1940 toen de Franse soldaten er uit alle macht onze vrijheid probeerden te verdedigen. De tweede keer was vier jaar later in 1944, tussen 31 oktober en 3 november, toen geallieerden uit Groot-Brittannië en Canada na een zware strijd onze vrijheid hebben terugveroverd.

Onder erbarmelijke omstandigheden en ver weg van hun vertrouwde omgeving gingen dappere jonge soldaten de strijd aan. In het donker van de kale vlakten vertrouwden ze op hun uitrusting, op elkaar en werden ze gedreven door de overtuiging van waar zij voor streden.

De monumenten herinneren ons aan hen die het ultieme offer brachten voor onze vrijheid. Achter iedere naam op het monument schuilt een verhaal. Niet alleen van de soldaat op het veld, maar ook dat van een familie in een land hier ver vandaan. Het verhaal van een jongeman die afscheid neemt en niet meer terugkeert;

Het verhaal van een land dat zijn vrijheid weer terug heeft gekregen en het gewone leven weer op probeert te pakken en het leven van een familie dat nooit meer hetzelfde zal zijn.

Maar ook het verhaal van jonge mannen die wel terugkeerden naar huis en daar hun kameraden moesten missen. De aanblik van een lege stoel aan de eettafel, sportteams die niet meer compleet zijn, onbeantwoorde vragen en jonge levens die nooit tot bloei zijn gekomen.

Voor deze mensen, en alle anderen mannen en vrouwen, die zich waar dan ook  hebben ingezet voor het behouden of terugwinnen van vrijheid staan wij hier. Om onze vrijheid te begrijpen en -nog meer- te waarderen kijken we terug. We eren de mannen en vrouwen en we eren wat ze voor ons gedaan hebben. Dat doen we door ze te herdenken, maar ook door de vrijheid die we hebben te koesteren. Want alleen dan is hun strijd niet voor niks geweest.

Dat koesteren kunnen we doen door, zoals nu, terug te kijken maar ook door vooruit te kijken. Hoe kunnen wij er zorgen dat onze vrijheid blijft bestaan? Het Nationaal Comité 4 en 5 mei voert dit jaar het thema ‘Vrijheid geef je door’.

Zo geven wij dit jaar al 75 jaar onze vrijheid door van generatie op generatie. Door naar vrijheid te kijken als iets wat je doorgeeft, leg je een verantwoordelijkheid bij je zelf neer. Immers, op iets wat je doorgeeft daar ben je zuinig op. Degene die het na jou krijgt, moet het in goede staat ontvangen.

Eén van de manieren waarop we vrijheid kunnen doorgeven, is door er over te praten. Door een bewustzijn te creëren dat vrijheid een recht is, maar zeker niet iets vanzelfsprekends. Zo mocht ik dit jaar aanschuiven bij een les op de middelbare school gegeven door het Etty Hillesum Onderzoekscentrum. Op een interactieve wijze werd er gesproken over vrijheid, en wat het inhoudt als die vrijheid je wordt afgenomen. Er werd gekeken naar het verleden, maar er werd ook een vertaalslag gemaakt naar het heden.

Wij hoeven gelukkig niet constant in angst te leven dat wij als land in één keer onze vrijheid kwijt zullen raken. De vlam van onze vrijheid brandt nog steeds sterk. Maar toch moeten we waakzaam blijven. 79 jaar geleden was er een grote regenbui die onze vlam deed doven. Die donkere wolken van toen zien we nu niet. Maar we moeten er ons van bewust zijn dat een heleboel kleine druppels net zo desastreus kunnen zijn als de hoosbui van toen.

Zeker in deze tijden, nu onze vrijheid zo evident aanwezig is dat het lijkt alsof deze sterker is dan ooit. Tegenwoordig heeft u in uw eigen huiskamer, vanuit de palm van de hand toegang tot de hele wereld. En die hele wereld kunt u, uw mening laten weten. Dat is goed, dat is mooi en dat moet zo blijven. Het is ons recht. Maar tegenover alle rechten staan plichten.

Neem daarvoor de vier vrijheden opgetekend door Franklin D. Roosevelt in 1941. Tegenover het recht op vrijheid van meningsuiting staat de plicht om ook naar anderen te luisteren. Vrijheid van godsdienst houdt in dat u andersdenkenden  respecteert. Vrijwaring van gebrek brengt de plicht met zich mee om voor elkaar te zorgen en onze welvaart te delen. Vrijwaring van vrees herbergt de plicht om ervoor te zorgen dat niemand in angst hoeft te leven. Pas als we ieder recht in evenwicht brengen met een plicht, zal onze vrijheid niet wankelen.

Vrijheid is voor ons allemaal, maar ook ván ons allemaal. We zijn allemaal verantwoordelijk voor het onderhouden ervan. Iedereen kan een bijdrage leveren. Dat hoeft niet altijd groots en meeslepend, maar kan al in uw eigen omgeving. Heb aandacht voor elkaar bij uw thuis, in de straat, op kantoor of op de sportclub. Praat met elkaar en leer hoe u iedereen dat gevoel van vrijheid kan geven waar men recht op heeft.

Op 4 mei staan we er bij stil dat vrijheid niet zomaar iets is wat er altijd is geweest en er altijd zal zijn. Er is gestreden voor onze vrijheid. Dappere mannen en vrouwen hebben het ultieme offer gebracht zodat wij in vrijheid kunnen leven. Het is belangrijk om te blijven te herdenken.

Het is het moment waarop wij er ons van bewust zijn dat vrijheid iets is wat we moeten koesteren, iets dat we moeten onderhouden en moeten bewaken. Allemaal zodat wij in vrijheid kunnen leven en dit ook kunnen doorgeven aan de generaties die na ons komen.

Wij herdenken vandaag iedereen die heeft gestreden voor onze vrijheid én hen die slachtoffer zijn geworden van oorlogsgeweld. Voor hen staan wij vanavond hier en houden we twee minuten stilte."

- Harald Bergmann
Burgemeester gemeente Middelburg

Gedicht

Voorgedragen tijdens de Dodenherdenking op het Abdijplein in Middelburg.

Rood

Portretfoto stadsdichter Anna de Bruyckere

zeg duif
wil jij dan nooit

als er even niemand luistert
als er even niemand naar je witte veren kijkt
alsof hun kleur zo godgegeven is en onbezoedelbaar

wil jij nooit eens de schaduwkant van rood?

liefde en verbod
warmte en vloeiend bloed
delen een kleur, een oorsprong misschien

een kleur die ook in jouw ooghoeken
broedt op hoe ze zich toont

ben je eigenlijk duif
zonder wat duivelse bloeddorst? ben je duif
werkelijk duif, zonder te weten hoe vaak je het weerloze
dat je voortbracht met eigen snavel, vleugels, klauwen
al even kras ombracht in gedachten?

hoe ben je duif, echt duif
zonder te ontkennen wat ook zij die we gedenken
hebben gedaan? en zonder te gedenken wat we ontkennen
over de vijand, ondanks dat tochtige gat
waar een hart

een rood hart
hoort te bonzen?

laat vrede meer zijn
dan een ondergrens van leven en
oorlog niet minder dan haar van dieprood bloed

doortrokken bodem
en wees dan duif
werkelijk duif

- Anna de Bruyckere
Stadsdichter Middelburg

Foto van kransen tijdens dodenherdenking