Toespraak Dodenherdenking burgemeester Bergmann

Tijdens de Dodenherdenking op het Abdijplein heeft burgemeester Bergmann een toespraak gehouden. Deze kunt u integraal teruglezen, evenals het gedicht dat is voorgedragen door stadsdichter Anna de Bruyckere.

 "Wat zou u doen? Als u ineens niet meer mag zeggen wat u denkt, als u van de één op de andere dag niet meer om mag gaan met vrienden of niet meer op plekken mag komen waar u voorheen altijd kwam? Wat zou u dan doen?

Zou u zich overgeven aan de nieuwe situatie of zou u  zich verzetten? En tegen welke prijs bent u bereid dat verzet leveren? Bent u bereid om uw leven daarvoor te riskeren? Wilt u tot het uiterste gaan om niet alleen uw vrijheid, maar ook die van anderen terug te winnen en te verdedigen?

Het Nationaal Comité 4 en 5 mei heeft 2018 uitgeroepen tot het Jaar van het Verzet. Er wordt dit jaar meer dan anders aandacht besteed aan de achtergronden ván, de verhalen óver en de rol van het verzet in de Tweede Wereldoorlog.

En als u dan luistert naar de verhalen over de dappere en vaak onzichtbare strijd van mannen en vrouwen zoals u en ik …en kennisneemt van hun ontberingen…dan komt er dat moment dat u zich in gedachten gaat verplaatsen naar de tijd waarin zij leefden. En vroeg of laat stelt u zichzelf de vraag: “Wat zou ik doen? “

Wanneer u het antwoord op die vraag niet meteen paraat heeft, is dat in feite een goed teken. We hoeven ons in dit land gelukkig niet dagelijks bezig te houden met vraagstukken over het mogelijk verliezen van onze vrijheid.  Daarmee mogen we ons gelukkig prijzen.

Want als u dagelijks in angst moet leven uw vrijheid te verliezen, bent u al niet meer vrij. Wij hebben hier ooit in die angst geleefd, daarom staan wij nu hier samen. Maar door hard werken is onze vrijheid groter en sterker geworden. De angst om de vrijheid kwijt te raken heeft plaatsgemaakt voor het genieten van de vrijheid die er is.

Maar we moeten nooit vergeten dat vrijheid niet vanzelfsprekend is. We moeten er aan blijven werken. Misschien niet zo intensief als toen het nog pril en fragiel was, maar we moeten er aandacht en zorg voor blijven houden.

Ik vergelijk het met de grote boom die u hier op het Abdijplein ziet staan. Nu staat hij er groot en onverschrokken bij en biedt hij schaduw en een schuilplaats voor de regen. Maar hoe groot de boom nu ook is, het is ooit een heel klein kwetsbaar zaadje geweest.

Dat zaadje is geplant en na een periode van regelmatig water geven en veel geduld, was er een klein groen puntje boven de grond te zien. Dat groene puntje kon met de juiste bescherming en zorg uitgroeien tot een klein boompje. Nu had het geen dagelijkse bescherming en zorg meer nodig, maar een harde wind zou het nog zo omver kunnen blazen.

Er zouden nog jaren en heel veel zorg en aandacht van mensen aan te pas komen voordat de boom ging lijken op de robuuste reus die we hier nu zien staan. Wat ooit begon als klein, kwetsbaar en nieuw is nu veranderd in groot, sterk en vertrouwd.

Maar zonder zorg en aandacht kan zelfs een grote boom als deze omvallen. We hoeven er niet meer dagelijks met een gieter naar toe, maar de boom moet toch bijvoorbeeld regelmatig gesnoeid worden. Net als met onze vrijheid hoeven we niet iedere dag bewust met de boom bezig zijn, maar het moet onze aandacht behouden. Wij kunnen ons moeilijk een Abdijplein voorstellen zonder boom, we kennen het plein niet anders.

Maar als wij niet meer voor de boom zorgen, kan het zomaar zijn dat we de boom langzaam maar zeker achteruit gaat en dat we hem op een gegeven moment kwijt zijn. We zijn dan jaren verder voordat we een zelfde boom ervoor terug hebben. En àls we er dan een nieuwe boom voor in de plaats krijgen, is deze nooit precies hetzelfde  als de boom die we nu kennen.

Maar ondanks dat wij hier al lange tijd in vrijheid mogen leven, kunnen de verhalen over het verliezen van vrijheid toch ineens dichtbij komen. We hebben de afgelopen jaren veel nieuwe Middelburgers mogen verwelkomen die uit landen komen waar zij niet in vrijheid konden leven. Mensen die onze nieuwe collega’s werden, onze nieuwe buren of de nieuwe leden van onze sportclub. Van hen hoorden we verhalen over hoe het is om in angst te leven en vrijheid kwijt te zijn. En deze verhalen spelen zich niet in een ver verleden af. Deze verhalen waren soms net een jaar oud. Al pratende heeft u kunnen horen wat zij hebben gedaan… en wellicht vraag u zichzelf dan af wat u had gedaan.

Onze vrijheid was ooit een zaadje dat we hebben geplant. Het is nu een grote sterke boom geworden die diep geworteld is door onze maatschappij. Om die boom sterk te houden is het belangrijk om te blijven praten en denken over hoe het was en hoe het voor ons allemaal zo is geworden. En vooral wie dit voor ons mogelijk hebben gemaakt.

Vrijheid is niet vanzelfsprekend. Er zijn tijden dat er voor gestreden moet worden. Aan de dappere mannen en vrouwen van het verzet werd niet de vraag gesteld: wat zou u doen? ….Ze deden iets! Zij lieten zich niet tegenhouden door angst. Zij leverden hun vaak anonieme en onzichtbare strijd niet uit dadendrang maar uit naastenliefde en vanuit het sterke geloof in vrijheid.

Voor hen en voor alle andere die hebben gestreden voor onze vrijheid en voor hen die slachtoffer zijn geworden van oorlogsgeweld staan wij vanavond hier en houden we twee minuten stilte."

Harald Bergmann
Burgemeester gemente Middelburg

Gedicht

 Voorgedragen tijdens de Dodenherdenking op het Abdijplein in Middelburg.

Soms wordt het tijd

Soms wordt het tijd. Dan sjokt mijn oude buurman de trap op
en buigt zich over de verhalen die hij op zolder bewaart
—een avond, een paar maanden, een leven

levenslang.

Hij maakte de oorlog niet mee maar de jongen
die hij nog altijd achter zijn ogen voelt zag toch genoeg.
Dezelfde jongen die ik me aan zie kijken als het licht juist valt:

hoe die jongen zijn vrouw ontmoette, zijn kinderen kreeg
en jaar na jaar na jaar wroette in de klamme grond.
De fruitbomen in zijn bogaard snoeide.

Hoe die de stoel waarin hij nu zo vaak zit, verwenst
en dankt—zo’n lelijke luie, een stoel die oudjes helpt om op te staan.

De rouwrandjes onder zijn nagels zijn van hetzelfde zwart
als wat gedrukt staat in zijn boeken, in zijn mappen vol
ontbindende knipsels uit de tijd voor copy/paste

die dan hij leest en leest en leest op zolder.

En van hetzelfde vale zwart de elegante stilte
en uitgestreken blikken die we vanavond dragen, de eerbied

terwijl het kwade overal is en niemand zeker weten kan dat eerbied
de juiste of juist verkeerde stemming is als het kwade je omringt,
of juist het enige wat we juist dan juist goed doen kunnen—

De bogaard is verkocht en toch, mijn buurman leeft

tot nader order gelukkig en gezond. Maar soms,
soms wordt het tijd. Soms wordt het tijd om te ontmoeten,
aan te kijken, te verwensen, snoeien, wroeten. Om te krijgen, danken,

om te buigen, lezen, dragen. Om te helpen op te staan.

Anna de Bruyckere
Stadsdichter Middelburg